درباره نقش ایرانیان در قیام مختار چه می دانید؟

درباره نقش ایرانیان در قیام مختار چه می دانید؟

ایرانی با وفا، عرب با صفا

اشاره : شاید برای ما مخاطبان ایرانی تماشای سریال های مذهبی از جنس امام علی ( ع) و مختارنامه از یک منظر قابل نقد بوده یا دست کم جای این سوال را باقی بگذارد که این قصه های تاریخی به تاریخ و سرزمین دیگری غیر از جفرافیای ما تعلق داشته و هیچ نشانه و تصویری از قوم ایرانی در این مجموعه ها قابل تشخیص نیست. برخی از مخاطبان همیشه این نکته را مطرح می کنند که «درباره اسطوره های ایرانی هم سریال بسازید». این سوال در مختارنامه از دو جهت قابل پاسخ دادن است.

یکی از جهت ایدئولژیک و اعتقادی و دیگری از منظر تاریخی. از لحاظ مذهبی و رویکردهای ایدئولوژیک، باید اذعان داشت که اعتقاد و باورهای مشترک دینی مخاطبان ایرانی به اسطوره ها و قهرمان های مذهبی این شخصیت های قابل احترام و مقدس را فراتر از قومیت و نژاد و زبان اعراب قرار داده و جلوه ای اعتقادی و الهی می بخشد.

به همین دلیل است که بزرگانی چون امام حسین (ع)، اباالفضل العباس (ع)، مسلم بن عقیل و.... در ذهن ما به عنوان مردان عرب شناخته نشده یا دست کم قومیت و زبان آنها برای ما الویت ندارد، بلکه منزلت آنان در نزد ایرانیان به مقام و جایگاه مذهبی آنها برمی گردد که در مرزهای تاریخی و جغرافیایی نگنجیده و در ساحت ایمان و اعتقاد قابل درک هستند.

اما مختارنامه یک ویژگی جذاب و نشانه ای پرافتخار از جهت تاریخی برای مخاطب ایرانی دارد و آن هم حضور ایرانیان در قیام مختار و نقش و تاثیر مهمی است که آنان در حمایت از قیام مختار و دفاع از حق و حقیقت داشته اند. این گزارش به بهانه حضور این گروه موثر و تاثیر گذار در مختارنامه تهیه شده است.

توهین به نژاد ایرانی؟!

از همان صدر اسلام و در زمان پیامبر بزرگ اسلام نیز ایرانیان در تاریخ یک نماینده شجاع و پرافتخار به نام سلمان فارسی داشتند که از یاران نزدیک رسول خدا (ص) بود تا جایی که حضرت می فرماید سلمان از ما است. در مختار نامه نیز شخصی به نام کیان که یک فرمانده شجاع و جنگاور ایرانی است از یاران نزدیک و صمیمی مختار است. او از همان قسمت اول حضور دارد و نقش آفرینی اش تا دو قسمت مانده به پایان سریال جلوه گر است. کیان حضور پررنگی در قیام مختار دارد و در نهایت نیز در این راه جان خود را از دست داده و به شهادت می رسد. نکته جالب و آموزنده حضور ایرانیان در قیام مختار این است که پدر مختار در حمله به ایران زیر پای فیل های ایرانی له شده و کشته شده است، لذا دوستی و برادری مختار با کیان به عنوان یک سردار ایرانی در ظاهر عجیب به نظر می رسد اما واقعیت این است که رابطه دوستی مختار با کیان اعتقادی و دینی است نه احساسی و قومی.

در همان قسمت اول می بینیم که کیان به مختار می گوید رمز و علت حمایت و پشتیبانی ما از شما به واسطه ایمان و باور مشترک است و تفاوت قومی و زبانی نمی تواند مانع دوستی ما شود. این برادری و دوستی مصداق بارز سخن و کلام خدا در کتابش قرآن است که گفته است نژاد و خون و قبیله ملاک برتری هیچ انسانی بر دیگری نیست و تنها تقوی و انسانیت است که در نزد خداوند ارج و قرب دارد. کیان یک شاهزاده ایرانی است که از نوجوانی با مختار بوده و با او رفاقت داشته است. او در واقع با این خانواده رفت و آمد و دوستی داشته است.

شروع داستان مختارنامه با صحنه ای زیبا و لطیف همراه است. مختار به کار کشت و زرع می پردازد که کیان به سراغش می آید و به کمک او می‌رود. در حین کار کیان به او می‌گوید: شمشیرت را زمین گذاشته‌ و داس برداشته‌ای؟! بعد هم از ایده‌اش درباره قیام با او حرف می‌زند و از مختار می‌خواهد که با او همراه شود. مختار در ابتدا نمی‌پذیرد و کیان برای انجام کار به تنهایی عازم می‌شود.
علت اینکه کیان برای این کار از مختار کمک می‌خواهد این است که مختار عرب است و به خانواده‌ای تعلق داردکه مورد احترام اعراب است و اعراب حرفش را می‌پذیرند اما کیان ایرانی است و برخی اعراب حرفش را نمی‌خوانند. در آن زمان اعراب به صورت برده و غلام به ایرانی‌ها نگاه می‌کردند. چون اعراب به ایران حمله کرده بودند و بر بخش‌هایی از کشور مسلط شده بودند و همین دلیل کافی بود تا اعراب به حرف‌های ایرانی‌ها گوش ندهند. در قسمتی از سریال کیان برای ازدواج با خواهر زن مختار از او خواستگاری می‌کند که با توهین او روبرو می‌شود. او از خواهر مختار این جمله را می شنود:« تو یک غلام هستی و حالا آمده‌ای که زن عرب بگیری»! با این حال کیان به مختار می‌گوید به تنهایی هم که شده قیام را برپا خواهد کرد و راهی می شود. در میانه راه کسی را می‌بیند که به دنبال او می‌آید. مختار ثقفی است که آمده تا با او همراه شود. بعد از آن که انقلاب مختار اتفاق می افتد، کیان به سمت ریاست جواسیس او در می‌آید که وزیر اطلاعات آن زمان است. بر اساس مستندات٬ اغلب جنگ‌ها را کیان ایرانی راه می‌اندازد و خود مختار آن چنان حضوری در جنگ‌ها و رزم‌ها ندارد. مختار به عنوان یک مغز متفکر و کسی که حرفش خوانده می‌شود حضور و نقش دارد. البته جنگ‌هایی هم با فرماندهی خود مختار در می‌گیرد اما در جنگی که بین لشگر مختار و دشمنان در می‌گیرد، کیان کشته می‌شود. او در واقع مورد حسد و بخل عرب‌های اطراف مختار قرار می‌گیرد. کیان که پیشنهاد فرماندهی این جنگ را رد کرده٬ به همراه سایر لشکر ایرانی‌اش به عنوان یک سرباز عادی در جنگ حضور پیدا کرده‌است.

حالا آیا این همه مقدمه چینی و پرداخت شخصیت کافی نیست تا بپذیریم که سریال مختارنامه نگاه درست و مثبتی به ایرانی ها داشته و ابدا در جهت تحقیر آنها حرکت نکرده است؟
این روزها وقتی به سراغ سایت های مختلف می رویم و یا جست و جویی در نظرهای مخاطبان سایت مختارنامه می کنیم، گاهی با جملات عجیب و غریب و بعضا توهین آمیز زیادی درخصوص سازندگان سریال مختارنامه مواجه می شویم که البته تعدادشان زیاد نیست. برخی از این نظرها این گونه است:«اوایل خیلی به نژاد ایرانی ها در این سریال توهین می شد، گفتن این حرف از زبان عرب ها کمتر اذیت تان می کرد اما به نظر من که خود کیان این شاهزاده اصیل ایرانی هم خودش این حقارت را باور کرده بود و حس می شد که کیان هم این حرف ها را قبول دارد که این مورد اوایل خیلی عذاب آور بود». و یا این نظر:«همیشه شغل های پست را به ایرانیان داده اند. رنگرزی و کوزه گری و حمالی برای ایرانی است و خلافت و سروری و سرداری برای عرب. تازی همیشه شیک پوش و فاخر است و ایرانی ژنده و پاره و زشت. چگونه است که در این سریال پیروان حسن پاکبازند و سلحشور و ایرانی های رنگرز فتنه گر و ریا کار و شهرآشوب؟ و چه خوب که حاکمی عرب و شیک پوش و خوش گفتار زشتی رفتار را بر این ایرانی های نابه کار روشن می کند و آنها توبه کرده و به گفتن دعاهای تازی سر می سپارند»! «رضا اصغری» دستار اول میرباقری معتقد است که این کاراکتری که در سریال به نام کیان با آن شمایل و خصلت ها می بینیم یک شخصیت خیالی است و در واقع یک کاراکتر نمایشی است اما حضور ایرانیان در قیام مختار و نزدیکی و حمایت از وی یک واقعه تاریخی است که سندیت تاریخی دارد. با این حال او تاکید می کند: «تاثیر و نقش ایرانیان در قیام مختار را در چهره کیان ایرانی با بازی رضا رویگری شاهد هستیم و دامنه و عمق این تاثیر را می توان از میزان نزدیکی و دوستی و صمیمیت کیان با مختار تشخیص داد. ضمن این که کیان به همراه ایرانیان دیگر تقربیا تا قسمت های پایانی سریال حضور دارند. به ویژه در شرایطی که مختار در تگنا هست بیشتر به یاری آن می شتابند.»
جدای از تصویر معنوی ایرانیان در قیام مختار به لحاظ ظاهری نیز باید به شمایل ایرانیان در سریال مختارنامه توجه داشت. نوع گریم و خطوط چهره صورت کیان به عنوان نماد ایرانیان به گونه ای است که کاملا از شخصیت های عرب قابل تشخیص بوده و ایرانی بودن وی را قابل تشخیص می سازد. یکی از اعضای گروه چهره پردازی در این باره می گوید:« سعی شده با دقت لباس و چهره و گریم ایرانیان صورت بگیرد تا قابل تمایز و تشخیص از نیروهای اعراب باشند.» رضا رویگری بازیگر نقش کیان نیز در این باره می گوید:« نوع نشستن كيان روي اسبش با عرب‌ها فرق دارد. عرب‌ها وقتي روي اسب مي‌نشينند حالتي خميده دارند، اما او استوار روي اسب نشسته است. كيان وقتي به خواستگاري خواهر مختار مي‌رود عرق شرم روي پيشاني‌اش مي‌نشيند. با اين كه او به عموي مختار خواسته‌اش را گفته و نزد خود مختار نرفته است. اعراب اين شرم و خجالت را ندارند. چون براي شان چند همسره بودن هم عادي است.
كيان حجب و حياي ايراني و در عين حال دلاوري يك رزمنده را دارد. رزمندگان ما در جبهه‌هاي جنگ تحميلي دلاورانه مي‌جنگيدند.

كيان در جنگ‌ها رشادت به خرج مي‌دهد و به هيچ وجه عقب‌نشيني نمي‌كند. مختار بعدها او را وزير اطلاعات خودش مي‌كند. تمام اعراب از كيان مي‌ترسيدند. بد نیست بدانید جاهل‌هاي قديمي ايراني چاقو و قمه مي‌كشيدند، اما اگر مي‌خواستند از كوچه‌اي رد شوند كه در آن زني حضور داشت، خجالت مي‌كشيدند و سرشان را پايين مي‌انداختند. اين حجب و حيا در فرهنگ ايراني ما هست.»
بازیگر نقش کیان معتقد است قیام مختار را کیان ایرانی پایه ریزی کرده است. به گفته رضا رویگری: « كيان در مدائن زندگي مي‌كرده و مدائن هم جزو ايران آن زمان بوده است. كيان يك شاهزاده بوده اما در آن شرايط خواهر مختار به او مثل يك برده نگاه مي‌كند. خواهر مختار مي‌گويد ما فاتح ايرانيم. من با يك ايراني ازدواج نمي‌كنم. كيان و مختار از بچگي با هم دوست بوده‌اند. در يك سنيني دشمن و خصم معنايي ندارد. يك دختر و پسر از قبيله خصم عاشق هم مي‌شوند و با هم ازدواج مي‌كنند.»

جالب این که بازیگر نقش کیان و در واقع تصویری که از ایرانیان در سریال مختار به مخاطب منتقل می شود توسط بازیگری است که در اکثر سریال های تلویزیونی نقش منفی بازی کرده اما ترسیم موقعیت و کاراکتر وی در مختارنامه به گونه ای است که سایه نقش های پیشین بر رضا رویگری سلطه نداشته و حتی ذهنیت مخاطبان نیز مبتنی بر تصورات ذهنی پیشین شکل نمی گیرد. هم بازی خود رویگری و هم هدایت درست داوود میرباقری و مهارت وی در بازنمایی قدرتمند حضور ایرانیان در قیام مختار موجب شده تا کاراکتر کیان واجد جذابیت های دراماتیک و ظرفیت تاثیر گذاری بر تماشاگر باشد.

طرد خواهر به خاطر دوست ایرانی

آن چه در این سریال از موقعیت ایرانیان شاهد هستیم، در عین وفاداری به مختار بسیار مظلومانه و تلخ است. چرا که در آن زمان اعراب تصویر و تلقی مثبتی از ایرانیان نداشته و این تصویر مبتنی بر اختلاف عرب و عجم تفسیر شده است. اصغری دستیار میرباقری نیز بر این موضوع تاکید کرده و می گوید: « در این سریال ایمان خالص و مظلومیت ایرانیان به نوعی قابل مشاهده و تشخیص است. ضمن این که سربازان ایران سربازانی شجاع و دلاور به تصویر کشیده می شوند. اماسرانجام ایرانیان در قیام مختار بسیار تلخ بوده و مظلومیت آنها را نشان می دهد.»
واقعیت این است که تاثیر و نقش ایرانیان در قیام مختار در ذیل واقعیت بزرگ تری با عنوان خدمات متقابل ایران و اسلام قابل ردیابی است. تدبیر ایرانیان همواره در کنار شجاعت اعراب به رشد و تعالی مفاهیم و ارزش های اسلامی کمک کرده است. تاثیری که نمی توان در چارچوب مفاهیم مادی آن را تفسیر کرد. رابطه کیان و مختار مبین این واقعیت است، چنان که در سریال هم شاهد هستیم ارتباط آن دو از سر ایمان و اعتقاد مشترک و باورهایی است که موجب شده تا فراتر از تعصبات قومی اعراب به ویژه در آن زمان این رابطه دوستی ، پایدار و برقرار باشد اما تاثیر ایرانیان در قیام مختار را نباید صرفا به همین ارتباط عاطفی یا حمایت اعتقادی تقلیل داد. بلکه ایرانیان در کنار ایمان و شجاعت با تکیه بر تدبیر و درایت خویش نیز به حمایت از مختار و به طور کلی پشتیبانی از اسلام و نمایندگان آن پرداختند. مختار نیز وفاداری و صداقت خود را در این دوستی به خوبی ثابت کرده است . وی علی رغم مخالفت های اعراب و یا حتی رفتار نامناسب خواهرش در پاسخ به تقاضای ازدواج و خواستگاری، همچنان رابطه دوستی خود را با کیان حفظ کرده و استحکام بخشیده است. معیار وفاداری و تاثیر ایرانیان در قیام مختار را در نهایت می توان با شهادت کیان سنجید . او در راه اعتقاد و ایمان خویش و در پی اثبات وفاداری خود به مختار، جانش را در کف اخلاص گذاشته و تقدیم می کند. اگرچه ایرانیان در فراز های گوناگون تاریخی نقشی موثر و محوری در تحولات و رخدادهای دینی داشته اند اما نقطه عطف این تاثیرات را می توان در حضور ایرانیان در قیام مختار ثقفی درک کرد.

منبع:www.mokhtarnameh.com

لينكهاي مرتبط با مختارنامه:

دانلود آهنگ تيتراژ ابتدائي سريال مختارنامه ( تیتراژ جدید مختارنامه با کیفیت بالا 192k )

دانلود آهنگ تیتراژ پایانی سریال " مختار نامه " با کفیت بالا

دانلود موزيك متن مختارنامه قسمت اول ( گندم زار ) با كيفيت 192k

زنگ موبايل : دانلود تيتراژ پاياني " سريال مختار نامه " برای زنگ موبایل

دیالوگ های ماندگار سریال مختار نامه - قسمت اول "کوشک سفید"

دیالوگ های ماندگار سریال مختار نامه - قسمت دوم"خروس جنگی"

دیالوگ های ماندگار مختار نامه - قسمت هفتم خر دجاّل

دیالوگ های ماندگار سریال مختارنامه قسمت هشتم "شیران در زنجیر"

نگاهی به لوكیشن‌های سریال مختارنامه (ایرانگردی با مختار)

کلیپ : کوفیان هزار رنگ - غربت سفیر حسین (ع) در کوفه