چگونه فریبرز عرب نیا «مختار» میرباقری شد؟
چگونه فریبرز عرب نیا « مختار » میرباقری شد؟
رضا استادی : داوود میرباقری جزو کارگردان هایی است که تاکید فراوانی بر حضور بازیگران حرفه ای در مقابل دوربین دارد. حتی این اواخر و در زمان آماده سازی سریال برای پخش نیز در تیزرهایی که ساخت، تاکید فراوانی بر نمایش و معرفی بازیگران داشت.
البته در نقطه مقابل بازیگران حرفه ای هم همیشه تمایل فراوانی به همکاری با میرباقری داشتند. همه می دانستند فیلم یا سریالی که امضای داوود میرباقری پای آن باشد، کلاس درسی است که خروجی آن حتما یک «بازیگر با درجه دکترا» خواهد بود.
به همین دلیل در اغلب موارد با تماس های گروه کارگردانی، بازیگران به سرعت در دفتر حاضر و به مذاکره می پرداختند. در آن روزها وظیفه تهیه فهرستی از کاندیداهای بازیگری با نظارت کارگردان به عهده سه جوان با انگیزه این گروه بود. یکی علی کریم بود که در سریال معصومیت از دست رفته نیز به عنوان دستیار میرباقری حضور داشت و در فیلم «مسافر ری» هم نقشی کوتاه ایفاء کرده بود و حالا در مختارنامه هم به عنوان دستیار حضور داشت.
البته او در میانه های راه از تیم تولید مختارنامه جدا شد. اصغری هم جوان محجوب و کم حرفی بود که به عنوان دستیار، در کنار حامد میرباقری تنها پسر داوود میرباقری که او هم دستیار بود، دو عضو دیگر این گروه را تشکیل می دادند. حامد هم پسر محجوب و آرامی بود و برخلاف فرزندان کارگردان ها ـ یا آقازاده های کارگردان ها ـ که تا آن روز دیده بودم، هیچ گاه تلاش نمی کرد تا از رانت پدرش استفاده کند. او در سریال امام علی(ع) هم نقشی کوتاه ـ نقش یک کودک ـ را ایفاء کرده بود.
این سه نفر جدول هایی داشتند که بخش عمده ای از سرنوشت بازیگران کار در آن رقم می خورد. آنها بعد از مطالعه فیلم نامه، نقش های سریال را استخراج می کردند. سپس ویژگی های هر نقش را در مقابل آن نوشتند. مثلا اینکه این نقش مربوط به اشقیاء است یا اولیا؟ چند مقطع گریم دارد؟ چه میزان حضور دارد و.... برای هر نقشی هم کاندیداهای مورد نظر را می نوشتند و بعد با تایید کارگردان تک تک شروع به تماس تلفنی با این بازیگران و دعوت از آنها می کردند.
دیشب که برای نوشتن این قسمت از خاطرات در آرشیو شخصی ام به سراغ آن جدول ها رفتم، نام های جالبی را دیدم: علی نصیریان، عزت الله انتظامی، مرحوم اسماعیل داور فر، چنگیز وثوقی، حسین سحرخیز، پرویز فلاحی پور، محمود پاک نیت، فرهاد آییش، احمد آقالو، جمشید گرگین، رضا بابک، اکرم محمدی، زهرا سعیدی، سیاوش طهمورث و... نام هایی بودند که در آن روزها به عنوان کاندیداهای نقش های سریال مختارنامه مطرح شده بودند.
حتی گروه کارگردانی برای انتخاب راحت تر و ساده تر این بازیگران، آنها را لوکیشن به لوکیشن هم تفکیک کرده بود تا بخش هایی که فیلم برداری آنها نزدیک است، از نظر انتخاب بازیگر در اولویت باشند. برخی از این تقسیم بندی ها این گونه بود: بازيگران بيابان، بازيگران بيابان هاي رملي، لشكر قبايل، سپاه عظيم شام، سپاه مكّه، سپاه توّابين، سپاه ابن زياد، بازیگران کوفه، بازیگران مدائن و....
مذاکره فریبرز عرب نیا و داوود میرباقری
سریال مختارنامه از گروهی از بازیگران ناشناخته نیز برای نقش های خود استفاده کرد. شیوه انتخاب این گونه بود که گاهی برخی افراد برای ایفای نقش معرفی می شدند و گاهی نیز برخی افراد خود برای تست دادن مراجعه می کردند. اما اینکه چرا اسامی ذکر شده در فهرست بالا در سریال مختارنامه حضور ندارند، موضوعی است که شنیدن آن خالی از لطف نیست.
به خاطر دارم که کلیه فعالیت های مربوط به سریال مختارنامه در طبقه دوم دفتر تهیه کننده و در چند اتاق رخ می داد. اتاق اول مربوط به گروه کارگردانی بود که بازیگران را دعوت به کار می کرد. پس از حضور بازیگر، مذاکره ای شفاهی میان او و مدیر تولید سریال و گاه کارگردان صورت می گرفت. پیش از این مذاکره برنامه ریز سریال اطلاعات مربوط به آن بازیگر را استخراج می کرد.
اینکه او چند جلسه کار دارد؟ در چه بخش هایی مقابل دوربین می رود؟ مجموع زمانی که باید در اختیار سریال مختارنامه باشد چقدر است؟ از چه زمانی تا چه زمانی باید در اختیار پروژه باشد و.... اینها نکاتی بود که بعد از بحث و گفت و گو درخصوص نقش، درباره آن صحبت می شد. گاه بازیگران برای آن مقطع زمانی خاص برنامه ای از پیش تعیین شده داشتند. گاه اعلام می کردند امکان حضور طولانی مدت در سریال ندارند. گاهی هم می گفتند با نقش ارتباط برقرار نکرده اند و مثلا نقش دیگری می خواهند.
البته توانایی بدنی هم شرط بود. میرباقری می دانست که قرار است با این بازیگران در دل کوه و کمر، روی اسب و در صحنه جنگ، در سرما و گرما کار کند و به دلیل همین شرایط سخت ممکن بود بازیگری تمایل به حضور در کار نداشته باشد. چون اغلب این بازیگران نیز از مرز «میانسالی» عبور کرده بودند و به همین دلیل ممکن بود برای برخی سخت باشد. اما نکته مهم این است که عدم حضور این بازیگران در مقابل دوربین مختارنامه به هر دلیلی که باشد، نفی کننده ارزش های کاری آنها نیست و چیزی از توانایی های آنها کم نمی کند.
مذاکره فریبرز عرب نیا و داوود میرباقری
سرنوشت نقش مختار
پیش از این که بروم سر اصل مطلب و ماجرای انتخاب بازیگر نقش مختار پس از منتفی شدن بازی جمشید هاشم پور در این نقش را برای تان نقل کنم، لازم است نکته ای را متذکر شوم و آن موضوعی است که در قسمت قبل (قسمت سوم) «مختارنامه» درباره حضور حمید فرخ نژاد نوشتم. گویا این بازیگر برای نقشی غیر از نقش مختار (تا جایی که ذهن من و یکی دیگر از دوستان یاری می کند برای نقش ابن زیاد) دعوت شد ولی به دلایلی او این نقش را نپذیرفت و بنابراین حضورش در سریال مختارنامه نیز منتفی شد. بگذریم...
خلاصه گروه کارگردانی دوباره به فکر بازیگر جدیدی برای نقش مختار افتاد. «علیرضا شجاع نوری» گزینه جدیدی بود که به دفتر سریال دعوت شد اما گفت به دلیل مشغله ای که در پروژه های مختلف به عنوان تهیه کننده دارد، امکان حضور طولانی مدت در یک سریال تلویزیونی را ندارد.
در آن روزها در چند روزنامه نیز به حضور شجاع نوری در مختار اشاره شد. خبرگزاری مهر در روز 13 اسفند در خبری که دو روز بعد در روزنامه اطلاعات نیز درج شد، به نقل از یک منبع آگاه نوشت: «علیرضا شجاع نوری در حال حاضر به عنوان جدی ترین نامزد برای حضور در نقش مختار مورد توجه داوود میرباقری کارگردان مجموعه تلویزیونی مختارنامه قرار دارد». مهر در ادامه گزارش خود از قول همان منبع آگاه به نام های دیگری از جمله فرامرز قریبیان و پرویز پرستویی نیز اشاره کرده و نوشته بود که: « برای حضور در این نقش مورد توجه بودند که کارگردان از انتخاب آنها منصرف شد».
فردای همان روز در روزنامه بانی فیلم به تاریخ 16 اسفند 1382 آمده است: «در حال حاضر علیرضا شجاع نوری تهیه کننده سینما و ایفاگر نقش عبدالله در فیلم «روز واقعه» اصلی ترین گزینه برای ایفای نقش مختار ثقفی است.».
طرح این نکات در آن زمان و در رسانه ها نشان می دهد که واقعا این نقش بسیار حساس بوده و انتخاب بازیگر آن مسئله ای جدی بوده که رسانه ها با حساسیت آن را دنبال می کردند و اغلب هم حدس گمان های خود را با شنیده های شان ترکیب و بعد منتشر می کردند.
اما بخش جالب ماجرای پر فراز و نشیب انتخاب بازیگر برای این نقش، جایی است که هفته نامه تلاش در تاریخ 2 اسفند 1382، از حضور عرب نیا در پروژه مختارنامه خبر داده است! هفته نامه تلاش در آن سال ها به انتشار خبرهای دست اول از پروژه های سینمایی و تلویزیونی مشهور بود.
تخصص ویژه آنها در انتشار خبر حضور بازیگران در پروژه های مختلف بود و شنیده می شد که در اغلب موارد این اخبار از طریق خود بازیگران یا دستیاران کارگردان در اختیار آنها قرار می گیرد. در آن سال ها در روزنامه جام جم فعالیت داشتم و این «راز» را که خبرهای هفته نامه تلاش درخصوص بازیگران همیشه دست اول است، از یکی از دوستان نزدیکم شنیده بودم. به همین دلیل در شرایطی که بسیاری از خبرنگاران به این هفته نامه به دلیل سبک و سیاق خاص آن بی توجه بودند، من هر هفته آن را مطالعه می کردم و در اخبار مربوط به آن، «چیز»هایی برای پی گیری می یافتم!
در آن شماره از هفته نامه تلاش آمده است: «شنیده های ما حاکی است که برای نقش مختار «فریبرز عرب نیا» و «علیرضا شجاع نوری» کاندیدا شده اند که شانس عرب نیا برای بازی در این نقش بیشتر است.»
اما در نهایت در تاریخ 17 اسفند 1382 همه چیز به قطعیت رسید و «عرب نیا مختارِ میرباقری شد»! این تیتری بود که برای خبرم در روزنامه جام جم در تاریخ 18 اسفند ماه انتخاب کردم و در شرح آن نوشتم: «عرب نیا بازیگر 41 ساله سینمای ایران که امسال با سه فیلم باج خور، پروانه ای در باد و برگ برنده در جشنواره فیلم فجر حضور داشت، با امضای قراردادی پذیرفت که برای ایفای این نقش تاریخی و کاملا متفاوت با کارهای قبلی اش در اختیار این سریال باشد».
عرب نیا تا آن تاریخ به جز فیلم ـ مجموعه «وکیل» ساخته سیروس مقدم در سریال تلویزیونی دیگری حاضر نشده بود. اعتراف می کنم که شنیدن خبر حضور او در مختار و در این نقش بسیار غافلگیر کننده بود. ناگهان تمام فایل های ذهنی ام که در آن (مختار= جمشید هاشم پور) بود، به (مختار = فریبرز عرب نیا) تغییر کرد و در همان دو دو تا ـ چهار تای ذهنی خودم دیدم که این انتخاب چقدر بکر و جالب است! از عرب نیا نکات جالب و فراوانی دارم که در ادامه این سلسله مطالب خواهید خواند.
بد نیست بخش چهارم خاطرات مختارنامه را با خاطره ای دیگر از انتخاب بازیگران برای سریال به پایان ببرم.
وقتی پیش تولید سریال رسانه ای شد، بخش زیادی از بازیگران سینما و تلویزیون برای حضور در مختارنامه «التماس دعا» داشتند و برخی نیز با دستیاران کارگردان تماس می گرفتند و آنها هم دست رد به سینه هیچ کس نمی زدند و به هر فردی که علاقمند بود می گفتند:
« یه نقش برات تو مختار داریم، فقط باید ریش و موی بلندی داشته باشی».
این جمله آن قدر خطاب به افراد مختلف تکرار شده بود که در میان بازیگران سینما و تلویزیون به یک مُد تبدیل شده بود و بازیگران زیادی به هوای حضور در سریال مختارنامه ریش و مو بلند کرده بودند.
من هم ناخودآگاه وقتی به عنوان خبرنگار در پشت صحنه فیلم ها و سریال های تلویزیونی با فردی که ریش و موی بلند داشت، مواجه می شدم، از او می پرسیدم:«قراره در مختار بازی کنید»؟
جالب اینکه در اغلب موارد پاسخ به این سوال مثبت بود! و بارها دفتر پروژه شاهد حضور افرادی با ریش و موی بلند بود که می گفتند: «به ما گفته اند ریش و مو بلند کنید تا توی مختار بازی کنید و الان ما یه ساله دست به ریش و موی خودمون نزدیم. کی وقت بازی ما می شه»؟!
جلسات گروه سازنده در مرحله پیش تولید
لينكهاي مرتبط با مختارنامه:
دانلود آهنگ تيتراژ ابتدائي سريال مختارنامه ( تیتراژ جدید مختارنامه با کیفیت بالا 192k )
زنگ موبايل : دانلود تيتراژ پاياني " سريال مختار نامه " برای زنگ موبایل
دیالوگ های ماندگار سریال مختار نامه - قسمت اول "کوشک سفید"
دیالوگ های ماندگار سریال مختار نامه - قسمت دوم"خروس جنگی"
دیالوگ های ماندگار مختار نامه - قسمت هفتم خر دجاّل
دانلود آهنگ تیتراژ پایانی سریال " مختار نامه " با کفیت بالا
کلیپ : کوفیان هزار رنگ - غربت سفیر حسین (ع) در کوفه
استقبال از سریال مختارنامه توسط شيعيان عربستان
نشان دادن چهره حضرت عباس(ع)درمختارنامه
عکس های بازیگران سريال مختار نامه (۱)
عکس های بازیگران سریال مختارنامه ( 2 )
عکس های بازیگران سریال مختارنامه ( 3 )
عکس های سریال مختارنامه ( 4 ) منتخب قسمت هفتم
نظر امام محمد باقر در رابطه با مختار ثقفی
مختار ثقفی روز عاشورا کجا بود؟
عوامل سریال تلویزیونی مختارنامه